Cẩm nang phòng trị các loại sâu bệnh hại cây Thông Caribe trong dự án cảnh quan

Thông Caribe là cây công trình sinh trưởng nhanh, hình thái thân thẳng tắp và bộ tán lá kim đặc trưng, rất phù hợp để tạo điểm nhấn cho các dự án cảnh quan sang trọng, các công trình sinh thái. Tuy nhiên, việc duy trì sức khỏe cho hàng Thông Caribe luôn xanh tốt không phải việc đơn giản, nguy cơ lây nhiễm luôn thường trực.

Trong suốt chặng đường hơn 10 năm gắn bó với nghề cây xanh, trực tiếp quản lý và chăm sóc hàng trăm dự án cảnh quan quy mô lớn nhỏ, Phạm Hùng sẽ chia sẻ cẩm nang phòng trị các loại sâu bệnh hại cây thông Caribe mà các kỹ sư Cây Ba Miền đang áp dụng cho hầu hết dự án trồng cây Thông Caribe đã thực hiện, cũng như trực tiếp tại vườn ươm trồng.

Cách phòng trị sâu hại thường gặp trên thông Caribe

Tán lá là cơ quan quang hợp duy nhất của cây, khi bị các loại sâu ăn lá tấn công với mật độ cao, cây Thông Caribe sẽ bị suy giảm hoặc hoàn toàn mất khả năng quang hợp, tổng hợp chất dinh dưỡng, dẫn đến cây bị suy kiệt, ngừng tiết nhựa và nặng hơn là cây bị chết rũ.

Trong nhóm này có hai đối tượng chính cần đặc biệt lưu ý phòng trừ:

Sâu róm thông

Theo tài liệu công bố về Kết quả nghiên cứu sâu bệnh hại thông của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, đây là một trong những loại sâu bệnh hại cây Thông Caribe phổ biến và có khả năng gây hại diện rộng, thường có chu kỳ bùng phát dịch 2 – 3 lần một năm. Trước đây tại Nghệ An từng ghi nhận, chỉ trong phòng 1 tháng, dịch sâu róm đã tấn công hơn 750 ha rừng thông tại địa phương, trong đó 300ha bị sâu ăn trụi lá, gây thiệt hại lớn cho bà con nông dân.

Đặc điểm hình thái và nhận diện

Sâu ngài đẻ trứng thành hàng dọc trên lá thông hoặc bao quanh lá. Trung bình 1 con cái đẻ từ 300 – 400 quả trứng, cá biệt có thể lên đến 600 quả. Trứng sâu róm màu trắng, dài 1 – 2mm. Sâu non nở ra có kích thước mảnh đầu, chiều dài cơ thể thay đổi rõ rệt theo từng giai đoạn, toàn thân sâu có lông độc màu ghi xám.

Chỉ 12 giờ sau khi nở, sâu sẽ cắn phá mép lá thông. Lớn hơn chúng bắt đầu cắn đứt một đoạn đầu lá thông rồi ăn. Tốc độ lớn của sâu cực nhanh, chúng sẽ ăn cụt toàn bộ lá tại một vị trí rồi di chuyển sang các cành khác. Khi đến độ trưởng thành nhất định, sâu sẽ hoạt động chậm lại và nhả thơ, kéo các cành lá thông xung quanh để làm kén. Sâu sẽ dần chuyển hóa thành nhộng, sau khi phá kén sẽ thành Ngài. Ngoài có màu xám hơi trắng, thân dài 2.5 – 3.5cm, sải cánh rộng 5 – 7cm. Cánh trước có một túm lông màu trắng ở khu trung tâm, mép có 8 chấm đen sắp xếp theo hình dạng dấu hỏi.

Phác đồ điều trị sâu róm thông

Bà con có thể sử dụng 1 trong 3 biện pháp sau, hoặc kết hợp chúng lại với nhau:

Biện pháp sinh học: Sử dụng nấm Boverin (liều lượng 5kg/ha) hoặc chế phẩm sinh học BT (5 lít/ha). Phun khi sâu còn non, chúng ta sẽ phun đều khắp tán lá trong điều kiện rừng khép tán đồng đều.

Biện pháp vật lý: Lợi dụng tập tính hướng sáng của Ngài, tại các công trình cảnh quan nhân viên chăm sóc có thể bố trí bẫy đèn măng xông. Đặt một chậu nước pha thuốc trừ sâu như Reasgant 3.6EC, Chlorferan 240SC, Sherzol 205EC,… bên trên đặt một bóng đèn (cách mặt nước 20cm) để tiêu diệt ngài khi chúng rơi xuống.

Biện pháp hóa học: Chỉ can thiệp thuốc hóa học khi mức độ thiệt hại tán lá vượt quá 50%. Phun thuốc Fenitrothion nồng độ 1/200 hoặc Desi 2,5EC nồng độ 1/500 vào thời điểm sâu non. Cần chú ý phun phòng và dập dịch trong các tháng 7, 8, 9.

Sâu đục nõn thông

Đây là tác nhân chính gây ra hiện tượng chết ngọn hàng loạt trên cây thông Caribe và thông Mã Vĩ, làm cây không thể cao lên, phát sinh chồi phụ bị dị dạng.

Đặc điểm nhận dạng sâu đục nõn thông

Sâu đục nõn hại cây thông Caribe thường có 2 loài:

Loài Rhyacionia cristata: Sâu non có thân màu trắng sữa hoặc hơi vàng, đầu mảnh màu nâu sẫm. Khi trưởng thành sâu dài 0.7 – 1cm. Sâu tạo đường hầm bên trong lõi nõn thông dài khoảng 15 – 20cm, tạo lỗ đục nhựa cây thường chảy ra tạo thành các vệt hoặc cục nhựa khô.

Loài Dioryctria rubella: Sâu non thân màu hồng nhạt, mang các dải chấm đen nhạt, chiều dài đạt 1,5 – 2cm khi thành thục. Loại này tàn phá mạnh hơn, chúng đục từ nón xuống cành và thân tạo đường hầm dài 30 – 40cm, làm đứt mạch dẫn thành một vòng tròn khép kín quanh thân khiến cây chết do mất dưỡng chất. Lỗ đục được ngụy trang bằng lớp màng tơ trộn lẫn với phân sâu và nhựa cây. Nõn cây bị hại sẽ bị héo rũ, sau đó bị cháy khô.

Biện pháp phòng trị sâu đục nõn thông

Để trị sâu đục nõn các kỹ sư thường phải kết hợp cả biện pháp cơ học và hóa học. Các kỹ sư sẽ trang bị kéo cắt cành và thang trèo hoặc dùng xe cẩu cắt cây xanh tầm cao. Cắt bỏ triệt để phần non bị héo hoặc tiết nhựa bất thường, thu gom sạch và đem đốt để tiêu diệt sâu non.

Vào mùa bướm bắt đầu vũ hóa bay ra ngoài, dùng thuốc hóa học như Ofatox 400EC để phun phủ toàn bộ tán cây nhằm tiêu diện con trường thành. Nếu sâu non đã bắt đầu đục vào non hãy dùng các có tính nội hấp, lưu dẫn mạnh như Virtako, Abatox pha thuốc đậm đặc, dùng xilanh bơm thẳng thuốc vào lỗ đục nhằm tiêu diệt sâu.

Sâu đục thân và mọt vỏ

Một trong những loại sâu bệnh hại cây Thông Caribe vô cùng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu khiến cây bị chết đứng. Mức độ nguy hiểm của nhóm con trùng này còn nằm ở sự kết hợp mang tính cộng sinh với nấm xanh gây bệnh lý cho hệ thống mạch dẫn của cây.

Đặc điểm gây hại của sâu đục thân và mọt vỏ

Loại côn trùng này có tính chất phá hoại ngầm, vô cùng khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Chúng thường nhắm vào những cây Thông Caribe đang suy yếu do thiếu dinh dưỡng hoặc bị úng rễ.

Côn trùng trưởng thành đẻ trứng vào lớp vỏ cây. Ấu trùng nở ra sẽ đục khoét lớp vỏ và gỗ dác, cắt đứt mạch dẫn nhựa của cây. Dấu hiệu nhận biết rõ ràng nhất là trên thân cây xuất hiện những lỗ nhỏ li ti, có mùn cưa đùn ra ngoài và nhựa thông chảy dọc theo thân. Khi gõ vào thân cây sẽ nghe tiếng bộp do rỗng bên trong.

Loài côn trùng gây hại là các loại mọt đục thân như: mọt gai, mọt đen có kích thước siêu nhỏ chỉ khoảng 0.11 – 0.22mm, có cánh, màu nâu hoặc nâu đen. Chúng không chỉ đục phá, làm hỏng hệ thống mạch dẫn của cây mà còn mang theo bào tử nấm xanh (Ophiostoma sp.). Khi mọt xâm nhập, bào tử nấm nảy mầm và sinh sôi cực kỳ mạnh mẽ bên trong mô gỗ, lấp kín toàn bộ mạch dẫn từ gốc lên ngọn. Cây thông Caribe lâu năm bị chết là hệ quả của tổ hợp tác động kép từ mọt đục phá mô và nấm xanh chặn dòng nước, dinh dưỡng.

Cách phòng ngừa sâu đục thân, mọt vỏ

Để phòng ngừa, khi mua cây thông Caribe từ vườn ươm, nhà vườn bạn phải lựa chọn thật kỹ, đảm bảo cây sạch sâu bệnh. Đặc biệt, loại bỏ ngay những cây bị tổn thương cơ học nặng. Những vết thương hở sẽ tạo điều kiện cho mọt hại, nấm hại xâm nhập dễ dàng.

Trong quá trình trồng và chăm sóc cây Thông Caribe cần áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Cắt tỉa cành định kỳ (loại bỏ những cành bị chết, bị khô hoặc có dấu hiệu suy yếu, bị sâu bệnh tấn công), quét vôi quanh gốc để tránh bọ trưởng thành đẻ trứng.

Với loại sâu bệnh hại cây Thông Caribe này các kỹ sư đều có chung một quan điểm, phòng còn hơn chống. Bởi vì, một khi cây bị chúng tấn công, rất khó phát hiện, đến khi phát hiện ra thì rất khó cứu.

Cách phòng trị bệnh hại trên cây Thông Caribe

Đây là nhóm bệnh khó chẩn đoán và khó điều trị nhất trên Thông Caribe. Khi chúng ta quan sát thấy triệu chứng bệnh biểu hiện ra bên ngoài, cây thường đã ở giai đoạn bệnh nặng, rất khó cứu.

Bệnh gỉ sắt thân thông

Nếu bạn phát hiện trên thân hoặc cành thông xuất hiện các khối sưng phồng hình cầu hoặc thon dài, cây trở nên xù xì, chết ngược ngọn, đó chính là triệu chứng điển hình của bệnh gỉ sắt. Bệnh này làm thay đổi cấu trúc tế bào gỗ, khiến cành dễ gãy, suy giảm sinh trưởng nghiêm trọng. Cây con ở vườn ươm nhiễm bệnh sẽ bị còi cọc và chết trong vòng 2 – 3 tháng. 

Để phòng và ngăn trừ bệnh gỉ sắt thân thông, cần có một quy trình phòng chống bài bản từ khi ươm giống, nuôi cây con cho đến việc thi công trồng và chăm sóc cây tại dự án. Khi gieo hạt phải sử dụng giá thể sạch, quá trình chăm sóc phải định kỳ phun thuốc phòng bệnh (có thể dùng triadimefon hoặc myclobutanil cho cây thông Caribe giống).

Đối với cây thông Caribe trồng dự án cảnh quan khu khu đô thị, công viên, resort,… khi thấy trên thân cành hoặc chồi cây có u sần, vết loét chứa bào tử nấm hãy mạnh tay cắt tỉa toàn bộ, thậm chí bứng bỏ cây bị bệnh nặng, đem tiêu hủy bằng cách đốt để tránh bệnh lây lan diện rộng, ảnh hưởng đến các loại cây công trình khác xung quanh.

Bệnh thối cổ rễ

Một trong những bệnh lý nguy hiểm và phổ biến nhất trên các loại cây thông, đặc biệt tàn phá vào giai đoạn cây con tại vườn ươm. Bệnh thối cổ rễ hay còn gọi là lở cổ rễ do các loại nấm sinh sống trong đất gây ra, phổ biến nhất là Rhizoctonia solani, Fusarium spp., Pythium spp. và Phytophthora.

Dấu hiệu nhận biết

Bệnh tấn công trực tiếp vào thân và rễ. Giai đoạn đầu, phần cổ rễ (thân cây ngay sát mặt đất) xuất hiện vết úng nước nhỏ, màu xám đen hoặc nâu sậm. Vết bệnh nhanh chóng lan rộng, bao quanh toàn bộ chu vi thân, lâu dần thân cây bị mềm nhũn, phân hủy và teo tóp lại, lá và ngọn thông sẽ nhanh chóng bị héo rũ, gục ngã sát mặt đất, sau đó ngả vàng và khô héo.

Khi cây trưởng thành nguy cơ bị bệnh sẽ giảm. Nhưng nếu mắc phải, cây sẽ sinh trưởng kém, cây thông Caribe bị vàng úa từ dưới lên trên. Cây bị bệnh nghiêm trọng sẽ có hiện tượng chảy nhựa phần gốc, bóc lớp vỏ cổ rễ sẽ thấy mô gỗ bên trong bị thâm đen, rễ tơ bị thối nhũn, có mùi hôi.

Các phòng trị bệnh thối cổ rễ cây thông

Vì tác nhân lây từ đất và phát triển nhanh, biện pháp phòng bệnh luôn phải được đặt lên hàng đầu.

Biện pháp phòng bệnh: Đất trồng phải dùng đất sạch, hố trồng được rắc vôi bột hoặc xử lý bằng thuốc sát khuẩn trước khi trồng. Có thể trộn thêm nấm đối kháng Trichoderma vào giá thể trồng. Sau trồng, chú ý đến quản lý độ ẩm, chỉ tưới nước vừa đủ ẩm, tuyệt đối không để cây bị ngập úng.

Biện pháp trị bệnh: Nhổ bỏ ngay lập tức và đem tiêu hủy nhưng cây bị gục ngã hoặc có rễ bị thối đen. Sử dụng thuốc trừ nấm có tính lưu dẫn và tiếp xúc tốt như: Ridomil Gold 68WG, Aliette 800WG hay thuốc có hoạt chất Validamycin hoặc Hexaconazole. Phun ướt đều phần thân dưới của cây, nên phun 2 – 3 lần, mỗi lần cách nhau 5 – 7 ngày.

Bệnh rơm lá thông

Tuy không nguy hiểm như các loại bệnh trên nhưng bệnh rơm lá thông sẽ làm giảm nghiêm trọng giá trị thẩm mỹ của cây thông Caribe hay thông Mã Vĩ công trình. Bệnh bắt đầu bằng những đốm nhỏ màu vàng nhạt hoặc nâu tía trên lá kim. Trong điều kiện sương mù hoặc mưa dầm tại các tỉnh miền núi vết bệnh lan rộng nhanh chóng toàn bộ cụm lá, khiến lá chuyển sang màu nâu đỏ, khô héo và rụng hàng loạt.

Trong phác đồ điều trị của các kỹ sư Cây Ba Miền, việc đầu tiên là chúng ta phải dọn sạch và tiêu hủy toàn bộ lá khô rụng dưới gốc. Sử dụng máy phun áp lực cao phun ướt đẫm tán lá bằng các loại thuốc đặc trị có gốc đồng như Copper Oxychloride hoặc Hexaconazole.

Quy trình chăm sóc và phòng ngừa sâu bệnh hại cây Thông Caribe

Để cây thông Caribe sinh trưởng bền vững sau khi hạ thổ tại dự án, nguyên tắc cốt lõi trong kỹ thuật cảnh quan là phòng bệnh từ rễ và quản lý môi trường sinh thái xung quanh cây.

Quản lý nền đất trồng và hệ thống thoát nước

Thông Caribe có bộ rễ cọc đâm sâu, nên cây chịu hạn rất tốt nhưng cực kỳ nhạy cảm với tình trạng ứ đọng nước. Đối với các công trình cảnh quan có nền đất sét nặng, trước khi hạ bầu cây, chúng tôi luôn phải đào hố có kích thước rộng, lót một xỉ than hoặc giá thể trộn nhiều xơ dừa.

Đất lấp quanh gốc cũng phải được phối trộn với xơ dừa, trấu hun, phân hữu cơ để tăng độ tơi xốp. Cổ rễ của cây khi trồng xong phải cao hơn mặt bằng chung xung quanh ít nhất 5 – 7 centimet để tránh đọng nước vào mùa mưa.

Ứng dụng chế phẩm sinh học đối kháng

Hàng năm, thay vì lạm dụng phân bón hóa học, việc bổ sung nấm đối kháng Trichoderma phối trộn cùng phân bò hoai mục bón xung quanh gốc cây mang lại hiệu quả phòng bệnh (đặc biệt là nấm) rất rõ rệt. Nấm Trichoderma sẽ sinh sôi, chiếm lĩnh môi trường sống của các chủng nấm có hại trong đất, đồng thời phân giải các chất hữu cơ khó tiêu thành dinh dưỡng dễ hấp thu cho rễ cây.

Kỹ thuật cắt tỉa và vệ sinh tán

Cây thông Caribe khi khép tán sẽ tạo ra môi trường thiếu sáng và độ ẩm cao bên dưới, đây là điều kiện lý tưởng để sâu róm đẻ trứng và nấm lá phát triển. Cho nên, định kỳ mỗi năm, cần tiến hành cắt tỉa nâng tán, loại bỏ các cành tăm, cành la mọc sát đất và cành đã khô mục.

Song song đó, việc dọn dẹp sạch sẽ thảm thực bì, cỏ dại xung quanh gốc cây sẽ hạn chế nơi cư trú của nhiều loài sinh vật gây hại. Tán cây thông thoáng, đón được ánh nắng mặt trời và gió tự nhiên là biện pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất.

Kiến tạo một mảng xanh từ những hàng Thông Caribe là một hành trình dài hạn. Sự tác động của môi trường, đặc biệt là các loài sâu bệnh hại cây Thông Caribe luôn là một bài toán khó đòi hỏi kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm của người xử lý. Hy vọng rằng, với bài viết phân tích chuyên sâu này của Cây Ba Miền, bạn sẽ có thêm một tài liệu tham khảo chất lượng để ứng dụng thực tiễn vào các dự án cây xanh của mình.

Nếu bạn muốn tìm một địa chỉ cung cấp Thông Caribe công trình hay nguồn cây giống thông Caribe chất lượng, sạch sâu bệnh, sức sống tốt và có độ ngũ kỹ sư chuyên nghiệp đồng hành, hãy liên hệ ngay Hotline/Zalo: 0961.486.620 để được hỗ trợ và phục vụ tận tình.

Chúc các bạn luôn thành công và giữ vững được những công trình xanh mãi với thời gian!